خانه > معاهدات > معاهده پاريس

معاهده پاريس

معاهده پاريس 

ناپلئون سوم پادشاه فرانسه درسال 1855 ميلادي ( 1271 ه.ق ) مسيو پروسپر بوره [1] را به عنوان وزير مختار و سفير فوق العاده در دربار ايران برگزيد او به همراهي كنت دو گوبينو [2] مولف كتابي در باره تاريخ ايران پيش از اسلام و اعضاي سفارت در اواسط ماه شوال 1271 ه.ق وارد تهران شده و چند روز بعد به حضور ناصرالدين شاه رسيده استوارنامه خود را تقديم نمود .

وزير مختار جديد فرانسه پس از ملاقات با ميرزا آقا خان نوري ، صدر اعظم ايران پيش نويس قراردادي را كه بر اساس موافقت هاي قبلي بين كنت دو سارتيژ و حاجي ميرزا آغاسي تدوين شده بود ، به صدر اعظم تقديم نمود و طي مذاكراتي كه در وزارت امور خارجه ايران بين وزير مختار فرانسه و و زير خارجه با حضور صدراعظم انجام گرفت ، عهد نامه مودت و بازرگاني مورخ شوال 1271 ه.ق ( 12 ژوئيه 1855 ميلادي ) به امضاي ميرزا آقاخان نوري اعتماد الدوله صدر اعظم ايران و مسيو پروسپر بوره وزير مختار فرانسه رسيد .

پس از تدوين و امضاي قرارداد دوستي و بازرگاني فوق الذكر روابط ايران و فرانسه بر مبناي جديدي استوار گرديد و ناصرالدين شاه هيات نمايندگي سياسي فرانسه را مورد عنايت مخصوص خود قرار داد و روز اول ذيحجه سال 1271 ه.ق كه مصادف با روز تولد ناپلئون سوم بود ، هدايا و نشان هائي براي سفير فرانسه و كنت دو گوبينو و مسيو نيكلا مترجم اول سفارت ، فرستاده و حامل اين هداياي شاهانه ميرزا ملكم خان مترجم رسمي وزارت امور خارجه ايران بود . وسا طت ناپلئون سوم بين انگليس و ايران در حين تهاجم نيروهاي انگليسي به مرز هاي جنوب ايران بر سر مسئله هرات و افغانستان كه منجر به عقد عهد نامه پاريس گرديد ، در تحكيم روابط دوستي و سياسي ايران و فرانسه موثر افتاد . سفرهاي ناصرالدين شاه به اروپا و بازديد وي از نمايشگاه پاريس در سفر دوم ( 1295 ه.ق برابر 1878 ميلادي ) نيز در بسط مناسبات دو دولت بي تاثير نبود .

پس از فتح هرات توسط ناصرالدين شاه ، خبر پيشرفت نيروي مهاجم انگليس در جنوب و ياس ناصرالدين شاه از مقاومت و پايداري در برابر آنان سرانجام او را به قبول شرايط صلح و عقد معاهده اي كه كليه مواد آن فقط بنابر تمايل دولت انگليس و بر وفق مراد و مطابق با مقاصد سياسي و استعماري آن دولت تنظيم شده بود ، مجبور ساخت و به سفير خود در پاريس دستور داد كه براي متاركه جنگ و عقد معاهده با سفير انگليس در پاريس مذاكره كند .

عباس اقبال آشتياني ضمن حواشي بر ترجمه كتاب جنگ انگليس و ايران نوشته است :

» معا هده پاريس كه در تاريخ 4 مارس 1857 مسيحي مطابق هفتم شهر رجب 1273 هجري قمري مابين فرخ خان امين الملك سفير كبير ايران و لرد كولي [3] سفير كبير انگليس مقيم پاريس انعقاد يافته و به وساطت ناپلئون سوم امپراتور فرانسه و وزير خارجه آن دولت انجام پذيرفته است .» [4]

در ابتدا دولت انگليس مايل بود كه در عقد مصالحه بين آن دولت و ايران روسيه واسطه باشد اما فرانسويان چون ميل داشتند كه براي جلب دوستي ايران اين كار به وسيله ايشان انجام شود و از امين الملك هم در طي اقامت او در پاريس پذيرائي گرمي كرده بودند ، او را بر آن داشتند كه دولت فرانسه و شخص ناپلئون سوم را واسطه اصلاح بين ايران و انگليس قرار دهد . امين الملك و دولت ايران هم به قبول وساطت فرانسه ، كه دولتي بي طرف بود راضي تر بودند تا به وساطت روسيه به همين نظر بعد از مذاكراتي كه ما بين وزير امور خارجه و لارد كولي سفير كبير انگليس در پاريس بعمل آمد و ملاقاتي كه ميان اين سفير و امين الملك صورت گرفت لارد كولي امين الملك را براي عقد مصالحه به لندن دعوت نمود ولي امين الملك از رفتن به آنجا استنكاف ورزيد، وصلاح را در آن ديد كه اين كار در پاريس تحت نظر وزارت خارجه فرانسه به اتمام برسد . اين بود كه پس از چندين جلسه ملاقات و مذاكرات ، بالا خره در تاريخ 4 مارس 1857 مطابق با 7 رجب 1273 ه.ق معاهده اي كه به معاهده پاريس مشهور شده در پانزده فصل به امضاي نمايندگان طرفين رسيد و نسخ امضاء شده آن براي تصويب دو دولت به لندن وتهران ارسال گرديد و در ماه مه 1857 ( رمضان 1273 ) در بغداد بين و كلاي دو دولت مبادله شد . به موجب بند پنجم و ششم اين معاهده شوم دولت ايران تعهد كرد كه هرات وتمام خاك افغانستان را ازقشون خود خالي كند و از هر نوع ادعائي نسبت به سلطنت خود در هرات و تمامي خاك افغانستان بگذرد . چنانكه مشا هده مي شود هرات بكلي از ايران مجزي گرديد و افغانستان هم به اسم استقلال از تحت تبعيت و حمايت پادشاهان ايران بيرون رفت .

 

متن معاهده پاريس [1]

بسم الله الرحمن الرحيم

[مقدمه]

چون اعليحضرت خورشيد آيت اقدس همايون، پادشاه اعظم و شاهنشاه بالاستقلال كل ممالك ايران و اعليحضرت شاهنشاه انگليس هر دو علي السويه از روي صدق مايل اين هستند كه مصائب جنگي را كه منافي ميل و مكنونات خاطر دوستانه ايشان است رفع نمايند و روابط دوستي كه مدت مديدي فيمابين دولتين عليتين برقرار بوده مجدداً به يك صلحي كه بر وفق فوايد طرفين باشد بر بنيان محكم برپا نمايند، لهذا به جهت اجراي اين مقصود و مطلوب، اعليحضرت پادشاه ايران جناب جلالتمآب مقرب الخاقان فرخ خان امين الملك سفير كبير دولت عليه ايران صاحب تصوير همايون و حمايل آبي و داراي كمر مكلل به الماس و غيره و غيره و غيره را و اعليحضرت پادشاه انگليس جناب مجدت نصاب هنري ريچارد چارلز بارون كاولي از امناي دولت انگليس و از اجزاي مشورتخانه مباركه مخصوصه اعليحضرت پادشاه انگليس حامل نشان بزرگ و شريف حمام و سفير كبير مخصوص و مختار دولت انگليس در نزد اعليحضرت امپراطور فرانسه و غيره و غيره و غيره را وكلاي مختار خود تعيين فرموده اند و ايشان بعد از آن كه اختيارنامه هاي خود را ابراز و مبادله نمودند و موافق تركيب رسمي ديدند فصول ذيل را مقبول و مقرر داشتند:

فصل اول- از روز مبادله امضانامه هاي عهدنامه حال فيمابين اعليحضرت شاهنشاه ايران و اعليحضرت شاهنشاه انگليس و ايرلاند و نيز فيمابين أخلاف و ممالك و رعاياي طرفين صلح و دوستي دايمي خواهد بود.

فصل دويم- چون به دولت و اقبال فيمابين دولتين ايران و انگليس صلح برقرار گرديد بحكم اين فقره مقرر است كه عساكر دولت انگليس ممالك ايران را تخليه خواهند كرد موافق شرايط و تعهدات مسطوره ذيل.

فصل سيم- دولتين عليتين معاهدتين تعهد مي كنند كه كل اسرايي كه حين جنگ به دست عساكر طرفين افتاده باشند بلادرنگ آزاد نمايند.

فصل چهارم- اعليحضرت شاهنشاه ايران تعهد مي كند كه بلافاصله بعد از مبادله امضانامه هاي اين عهدنامه يك عفونامه كامل اعلام نمايد كه بواسطه آن، جميع رعاياي ايران كه در وقت جنگ، با مراوده خود با عساكر انگليس، مصدر خيانتي شده باشند از عقوبت اين حركت خود معاف باشند بطوري كه هيچ كس هر درجه كه داشته باشد به جهت اين حركت خود مورد تنبيه و اذيت و تعدي نخواهد بود.

فصل پنجم- اعليحضرت پادشاه ايران تعهد مي كند كه بلادرنگ لازمه تدابير را به كار ببرد كه عساكر و كارگزاران ايران را از خاك و شهر هرات و ساير نقاط افغانستان بيرون بكشد. تخليه ممالك مزبوره تا مدت سه ماه بعد از مبادله امضانامه هاي اين عهدنامه خواهد بود.

فصل ششم- اعليحضرت شاهنشاه ايران راضي مي شود كه ترك بكند كل ادعاي سلطنتي بر خاك و شهر هرات و ممالك افغان [را] و هرگز مطالبه نكند از رؤساي هرات و ممالك افغان هيچ علامت اطاعت مثل سكه و خطبه و باج و نيز اعليحضرت ايشان تعهد مي كند كه بعد از اين از هر مداخله در امورات داخله افغانستان اجتناب نمايد و قول مي دهند كه هرات و تمام افغانستان را مستقل شناخته و هرگز در صدد اخلال استقلال اين ولايات برنيايند.

و نيز در صورت ظهور و منازعه فيمابين دولت ايران و ممالك هرات و افغانستان دولت ايران تعهد مي كند كه اصلاح آن را رجوع به اهتمامات دوستانه دولت انگليس نمايد و اقدام به جنگ نكند مگر در صورتي كه اهتمامات دوستانه دولت انگليس مثمر ثمري نشود.

از طرف ديگر دولت انگليس تعهد مي كند كه همه وقت اعتبار خود را در ممالك افغان به كار برد و نگذارد كه از آنها و هيچ يك از آنها باعث هيچ نوع تشويش و پريشاني دولت ايران بشود و اگر دولت ايران در وقوع مشكلات رجوع به دولت انگليس نمايد، دولت انگليس نهايت كوشش را خواهد نمود كه منازعات فيمابين را موافق حق و مطابق شأن دولت ايران اصلاح نمايد.

فصل هفتم- در صورتي كه از جانب هرات و ممالك افغان بر سر حدات ايران تجاوزي بشود، هر گاه ترضيه شايسته داده نشود دولت ايران حق خواهد داشت كه به جهت دفع و تنبيه جانب متعدي، اقدام به حركات جنگ نمايد، اما اين صراحتاً معلوم و مقبول است كه هر لشكر از جانب دولت ايران كه به جهت مقصود مزبور از سر حد بگذرد به محض اجراي مقصود خود، مراجعت به خاك خود خواهد كرد و استعمال حق مزبور نبايد بهانه توقف دائمي عساكر دولت ايران به الحاق شهري يا يك جزو ممالك مزبوره به ممالك ايران بشود.

فصل هشتم- دولت ايران تعهد مي كند كه بلافاصله بعد از مبادله امضانامه هاي اين عهدنامه، جميع اسرائي كه در حين جنگ در افغانستان به دست عساكر ايران افتاده باشند بدون عوض نقدي آزاد نمايند و همچنين جميع أفاغنه كه به اسم گروي يا به جهت امور دولتي در هر جاي ممالك ايران مقيد باشند، به همان طور آزاد خواهند بود، به شرط آنكه أفاغنه هم از طرف خود اسرا و مقيدين ايراني را كه در دست آنها باشد بدون عوض نقدي آزاد نمايند. دولتين معاهدتين در صورت لزوم مأمورين نصب خواهند كرد كه شرايط اين فقره را معمول دارند.

فصل نهم- دولتين عليتين تعهد مي كند كه در باب نصب و اعتراف قونسولهاي جنرال و قونسولها و وكلاي قونسول هر يك از اين دو دولت در ممالك همديگر حالت دول كاملة الوداد را خواهند داشت و نسبت به رعاياي طرفين و تجارت ايشان در هر باب همان طور رفتار خواهد شد كه با رعايا و تجارت دول كامله الوداد مي شود.

فصل دهم- بلا فاصله بعد از مبادله امضانامه هاي اين عهدنامه سفارت انگليس مراجعت به طهران خواهد كرد و دولت ايران قبول مي نمايد كه سفارت مذكور را با معذرت و تشريفات معينه، كه وكلاي مختار طرفين معظمتين، امروز در نوشته اي جداگانه ممضي نموده اند، بپذيرند.

فصل يازدهم- دولت ايران تعهد مي كند كه در مدت سه ماه بعد از مراجعت سفارت انگليس به طهران يك مأموري را تعيين نمايد كه باتفاق يك مأمور دولت انگليس مطالبات نقدي جميع رعاياي انگليس را از رعاياي دولت ايران تحقيق و مشخص نمايند و دولت ايران هر يك از اين مطالبات كه به تصديق مأمورين مزبور باشد يا دفعتاً يا به قسط خواهد داد در يك مدتي كه بيشتر از يك سال از تاريخ اعلام مأمورين نباشد.

همچنين هر تبعه ايراني با رعاياي ساير دول كه تا زمان حركت سفارت انگليس از طهران در تحت حمايت انگليس بوده و از آن به بعد ترك آن را ننموده اند دعاوي و ادعايي با دولت عليه داشته باشند، مأمورين مزبور به آن هم رسيدگي كرده و حكم خواهند داد.

فصل دوازدهم- باستثناي آنچه در فصل سابق مقرر شده دولت انگليس اين حق را ترك و انكار خواهد كرد كه حمايت نكند بعد از اين هيچ يك از رعاياي ايران را كه بالفعل در نوكري سفارت و قونسول ها و وكلاي قونسول انگليس نباشد، به شرط اين كه چنين حقي به دول ديگر نداده و معمول شود و در اين باب و جميع خصوصات ديگر دولت انگليس مطالبه مي كند و دولت ايران هم تعهد مي كند كه همان امتيازات و معافات در ممالك ايران به دولت انگليس و نوكرها و رعاياي آن داده خواهد شد كه به دول كاملة الوداد و به نوكرها و رعاياي ايشان داده مي شود و همچنين دولت انگليس و نوكرها و رعاياي آن بهره ياب خواهند بود از همان احترام و اعتبار كه به دول كاملة الوداد و به نوكرها و رعاياي آنها داده مي شود.

فصل سيزدهم- دولتين عليتين معاهدتين به حكم اين فصل تجديد مي كنند آن قرار را كه در ماه آغوست سنه يك هزار و هشتصد و پنجاه و يك عيسوي مطابق شهر شوال سنه يك هزار و دويست و شصت و هفت هجري در باب رفع تجارت غلام و كنيز در خليج فارس فيمابين اين دو دولت داده شده است و علاوه بر اين تعهد مي كند كه قرار مزبور پس از انقضاي مدت برقراري آن كه عبارت از ماه آغوست سنه يك هزار و هشتصد و شصت و دو عيسوي باشد تا مدت ده سال ديگر برقرار خواهد بود و به اين نحو امتداد خواهد يافت تا يكي از جانبين به يك اعلام رسمي قرار مزبور را موقوف بدارد، اما اعلام مزبور معمول نخواهد بود مگر يك سال بعد از ظهور آن.

فصل چهاردهم- بلافاصله مبادله امضانامه هاي اين عهدنامه، عساكر انگليس هر نوع حركات خصمانه را نسبت به دولت و مملكت ايران ترك خواهد كرد. دولت انگليس علاوه بر اين تعهد مي كند به محض اين كه قرارداد تخليه هرات و ممالك افغانستان از عساكر ايران و همچنين قرارداد پذيرايي سفارت انگليس به طهران كاملاً مجري شد، عساكر انگليس خود را از جميع ولايات و اماكن و جزاير كه تعلق به ايران دارند بلادرنگ پس خواهند كشيد و دولت انگليس تعهد مي كند كه در اين اثنا سركرده عساكر انگليس عمداً هيچ حركتي كه موجب ضعف اطاعت رعاياي ايران نسبت به اعليحضرت شاهنشاه ايران باشد نخواهد كرد، بلكه تقويت اطاعت مزبوره نهايت مقصود دولت انگليس است. علاوه بر اين دولت انگليس تعهد مي كند كه بقدر امكان رعاياي ايران از زحمت حضور عساكر انگليس ايمن خواهند بود و همچنين آذوقه كه به جهت عساكر مزبوره لازم شود دولت ايران تعهد مي كند كه به كارگزاران خود قدغن ننمايد كه عساكر انگليس را در تحصيل آذوقه مزبور اعانت كنند و نيز دولت انگليس تعهد مي كند كه در حين اخذ اشياء قيمت آن را موافق نرخ روز از جانب مأمورين انگليس بلادرنگ داده خواهد شد.

فصل پانزدهم- عهدنامه حال ممضي خواهد شد و امضانامه هاي آن مبادله خواهد شد در بغداد در مدت سه ماه يا زودتر هر گاه ممكن شود.

به جهت اثبات مسطورات فوق ايلچيان طرفين اين عهدنامه را ممضي و به مهر خود ممهور ساختند در پاريس در چهار نسخه، يوم هفتم شهر رجب المرجب سنه يك هزار و دويست و هفتاد و سه تحرير يافت.

********

 

[1] http://historyclass.blogfa.com/post-20.aspx

[1] M.Prosper Bouree

[2] Conte de Gobineau

[3] Lord.R.Ch.Covley

[4] شميم ، علي اصغر . ايران در دوره سلطنت قاجار . زرياب . چاپ سوم . تهران . 1384. ص 238

 

 

دسته‌ها:معاهدات برچسب‌ها:
  1. هنوز دیدگاهی داده نشده است.
  1. No trackbacks yet.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: