خانه > سفر فرنگستان (بخش اول ) > سفر فرنگستان (بخش اول )

سفر فرنگستان (بخش اول )

 

تاریخ سفرهای ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه به اروپا

ناصرالدین شاه قاجار

سفر اول ناصرالدین شاه     1290 ه.ق  برابر با 1252 ه.ش          1873 میلادی
سفر دوم ناصرالدین شاه      1295 ه.ق  برابر با 1257 ه.ش         1878 میلادی
سفر سوم ناصرالدین شاه     7-1306 ه.ق  برابر با 1268 ه.ش     1889 میلادی


مظفرالدین شاه قاجار

سفر اول مظفرالدین شاه      8-1317 ه.ق  برابر با 1279 ه.ش      1900 میلادی
سفر دوم مظفرالدین شاه      1-1320 ه.ق  برابر با 1281 ه.ش      1902 میلادی
سفر سوم مظفرالدین شاه       1323 ه.ق  برابر با 1284 ه.ش        1905 میلادی

 

سفر اول فرنگ ناصرالدين شاه ( 1290 ه.ق / 1873 ميلادي )

البته مقصود من از ايجاد اين بخش پرداختن به جزئيات سفر ناصرالدين شاه نيست ، كه مي توانيد به تفصيل شرح آنرا در 3 سفرنامه ناصرالدين شاه كه توسط سازمان اسناد ملي ايران به چاپ رسيده است بخوانيد ، چرائي اين سفر را مد نظر قرار دادم و اينكه چگونه شد كه اين سفر به انجام رسيد و البته نتيجه اي از آن حاصل نگرديد در اين بخش به نكته خيلي مهمي كه دراكثر تحليل ها به آن توجه نشده مي پردازم كه ناصرالدين شاه قبل از اين تاريخ 2 بار سفر خارج داشته است ، اولين سفر[1] وي گويا در ماه ربيع الاول يا رجب سال 1253 ه.ق ( 1837 ميلادي ) يعني در زمان ولايتعهدي سفري بود كه به ايروان نموده است .

ميرزا ابراهيم شيباني در منتخب التواريخ در اين خصوص مي گويد :

» در اين اوان به عرض حضور اعلي محمد شاه رسيد كه اعليحضرت امپراتور دولت روس- نيكلاي اول- به خيال سركشي حدود خودشان كه متصل به سرحدات ايران است به ايروان تشريف فرما مي شوند . از مصدر خلافت امر شد كه حضرت شاهزاده معظم ناصرالدين ميرزا وليعهد دولت عليه ايران به ملاقات و درك حضور امپراتور روانه شود تا موجب ازدياد دوستي واتحاد دولتين شود . شاهنشاهزاده معظم اليه با چند تن از امراء عظام به خاك روسيه شتافتند . در ايروان به ملاقات و فيض حضور امپراتور نايل گرديده مورد الطاف شدند و در ميان دولتين اتحادي كامل حاصل آمد و مقتضي المرام مراجعت فرمودند .»[2]

خود ناصرالدين شاه در اين خصوص در دفتر خاطرات دوم فرنگستان خود (8 و 9 جمادي الاول 1295 ه.ق ) چنين نگاشته است :

» …. اگر چه هواي ايروان گرم است ، اما از تهران بايد سردتر باشد . ملاقاتي كه من در چهل و دو سال قبل از اين با امپراطور نيكلا در ايروان كرده بودم جويا شدم ، معلوم شد كه منزل ما آن وقت در همين جائي كه حالا جلو خانه حاكم باغ ساخته اند و آن وقت ميدان گاهي بوده است در چادر بوده است و امپراطور در توي قلعه در خانه هاي حسين خان سردار بوده است و من آنجا امپراطور را ديده ام .»[3]

با استناد به گفته ناصرالدين شاه وقتي 42 سال را از زمان نگارش خاطرات يعني 1295 كم كنيم به تاريخ 1253 ه.ق مي رسيم كه سال ملاقات وي با نيكلا امپراتور روسيه بوده است و احتمالا ماه ربيع الاول ، اما نكته جالب ديگري اينجا وجود دارد و آن اينكه تصوير ناصرالدين شاه كه در آن تاريخ به ملاقات نيكلا رفته بود توسط هنرمندان روسي باسمه شده است و عكس آن نقاشي در آلبوم خانه كاخ گلستان موجود است، نكته جالب اينكه مرحوم كمال الملك در زمان مظفرالدين شاه تصويري مي سازد كه بواسطه ساخت آن نقاشي مورد عنايت واقع شده و به سفر اروپا مي رود اين تابلو هم اكنون در نگارخانه كاخ گلستان نگهداري مي شود.

3-1.jpg

ناصرالدين شاه زماني كه براي ديدن نيكلا ي اول امپراتور روسيه به ايروان رفته بود  

 

تصاویر ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه اثر مرحوم کمال الملک - نگارخانه کاخ گلستان

به تصوير ناصرالدين شاه در وسط دقت كنيد

در مورد تابلو شرح جالبي به نقل از مرحوم دوستعلي خان معير الممالك وجود دارد كه بيان آن به روشن شدن حقايقي در مورد اين تابلو منجر مي شود :

«مظفر الدين شاه از كمال الملك خواست پرده اي بسازد كه در وسط تصوير ناصرالدين شاه[1] و اطراف آن صور مختلفه خود از زمان جواني تا رسيدن به سلطنت قرار داشته باشد كمال الملك دست به كار زد و پرده اي از هر جهت عالي نقش كرد كه شاه را سخت خوش امد و به وي گفت تا پاداش آنرا خود تعيين كند . كمال الملك خواست كه براي تكميل فن صورتگري و مطالعه به فرنگستان گسيل گردد . شاه مشمول الطاف خاصش ساخت و تقاضايش را بر آورد. » [2]

نكته بسيار جالب ديگه در اين تابلو تصوير وسط تابلو است كه مربوط است به دوران كودكي ناصرالدين شاه ( همان كه توسط هنرمندان روس در سفر ايروان باسمه شده بود ) كه مرحوم كمال الملك در كنار تصوير نوشته در سن 10 سالگي شاه است ( البته مطابق بعضي روايتها سن ناصرالدين شاه را در اين زمان 8 سال ذكر شده است .) [3] كه نشان تزار روسيه را نيز بر گردن دارد .

كه اگر اين 10 سال را از 1253 ه.ق كه همانطور كه گفتيم سال ملاقات ناصرالدين شاه با نيكلاي اول امپراتور روسيه بوده است كم كنيم به سال تولد ناصرالدين شاه يعني 1243 ه.ق مي رسيم و به شكل دقيق 6 صفر 1243 ه.ق ( و اگر 8 سالگي را بگيريم به 1245 ه.ق مي رسيم ) كه متاسفانه در تمامي كتب و منابع كه من ديدم اين تاريخ را درست بيان نكرده اند و اختلافات 3 تا 4 ساله با اين تاريخ استخراج شده دارد .

دومين سفر ناصرالدين شاه به عتبات عاليات بود كه به مدت 5 ماه و اندي بوده است.

ميرزا ابراهيم شيباني در منتخب ا لتواريخ در اين خصوص مي گويد :

» در سال 24 از جلوس سنه 1287 ه.ق – … و از وقايع اين سال ميل خاطر مهر مظاهر به زيارت عتبات عاليات و بازديد و سياحت ساحت عراق عرب بود . پوشيده نماند كه از سلاطين عظيم الشان و خسروان با حشمت ممالك ايران وجود مبارك اعليحضرت اول شهرياري است كه از ممالك خود تجاوز فرموده و در ممالك خارجه بي دغدغه مسافرت و گردش نموده اند و سفر زيارت عتبات عاليات اول سفر اعليحضرت همايون به ممالك خارجه مي باشد و ابتداي اين سفر روز جمعه بيستم جمادي الثانيه سنه هزار و دويست وهشتاد و هفت بود .»

ناصرالدين شاه در سه شنبه اول ذي الحجه 1287 ه.ق به دارالخلافه تهران باز مي گردد .

ناصرالدين شاه قاجار در روز شنبه 21 صفر سنه 1290 ه.ق اولين سفر فرنگ و دومين سفر به قصد سياحت ( بعد از سفر زيارتي سياحتي عتبات عاليات ) و سومين سفر برون مرزي خود ( پس از سفر به ايروان در زمان ولايتعهدي و پس از آن سفر عتبات عاليات ) را آغاز كرده و در روز يكشنبه 14 رجب 1290 ه.ق اين سفر را به پايان مي رساند .


[1] البته تصوير بالاي تابلو نيز از ناصرالدين شاه است .

[2] ياداشتهاي دوستعلي خان معيير الممالك در خاطرات خود بر گرفته از كتاب : دهباشي ، علي . يادنامه كمال الملك . نشر به ديد . تهران . 1378

[3] شميم ، علي اصغر . ايران در دوره سلطنت قاجار . زرياب . چاپ سوم . تهران . 1384 ص 142


[1] حركت محمد شاه به طرف مشهد بيشتر براي سركوبي حكام محلي و انتظام امور داخلي خراسان بود ولي دعوت نيكلا از محمد شاه براي ملاقات و نتيجه اي كه از ملاقات ناصرالدين ميرزا ، وليعهد محمد شاه با تزار روس در اوچمياذين ايروان حاصل شد ، نظر محمد شاه را كاملا به طرف هرات متوجه ساخت . نيكلا براي بازديد ولاياتي كه از تصرف ايران در قفقازيه خارج شده بود ، به ايروان آمد و از محمد شاه كه در بسطام بود تقاضاي ملاقات كرد . محمد شاه پسر هشت ساله خود ناصرالدين ميرزا را به همراهي ميرزا محمد خان امير نظام زنگنه و ميرزا تقي خان فراهاني وزير نظام ( امير كبير ) ويكي از روحانيون و جمعي از اعيان و درباريان وليعهد به ايروان فرستاد و آن هيات در رجب 1253 ه.ق ( 1837 م) به ايروان رسيدند .

[2] شيباني ، ميرزا ابراهيم . منتخب التواريخ . انتشارات علمي . چاپ اول . تهران . تابستان 1366 ص 72

[3] قاضيها ، فاطمه . روزنامه خاطرات ناصرالدين شاه در سفر دوم فرنگستان ( 1295 ه.ق ) . سازمان اسناد ملي ايران. چاپ اول . تهران . 1379 ص 70

  1. افرین
    ژانویه 29, 2010 در 21:12

    سلام. مطالب وعکس جالبی بود .ممنون

  1. No trackbacks yet.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: